Gilgamesh vloert de hemelse stier

Koning van Uruk

Het mythologische thema op dit terracottaplaatje van 13,5 bij 11 cm wordt traditioneel geduid als een episode uit het Gilgamesh-epos. De legendarische Mesopotamische held en koning van de stad Uruk (nabij het huidige Bagdad in Irak) was niet ingegaan op de avances van Ishtar, de godin van de liefde. Om hem te straffen, stuurde haar vader Anu de hemelstier op hem af. De stier verwoestte  Uruk en vertrappelde honderden inwoners vooraleer Gilgamesh hem met de hulp van zijn trouwe volgeling Enkidu kon overmeesteren. Recent werd echter geopperd dat het veeleer zou gaan om een voorstelling van Enki, de ‘krulharige’ in het gezelschap van Kusarikku, de ‘stierenmens’.

Epos op spijkerschrifttabletten

Het Gilgamesh-epos is beroemd dankzij elf spijkerschrifttabletten die werden ontdekt in de bibliotheek van de neo-assyrische koning Assurbanipal te Ninive (ruïnestad in Irak). In het verhaal beleven Gilgamesh en zijn onafscheidelijke vriend Enkidu (half mens, half dier)  tal van avonturen. Wanneer Enkidu sterft, is Gilgamesh in shock. Bevreesd voor de dood, gaat hij op zoek naar het eeuwige leven. Hij komt terecht bij Utanapishtim die destijds de Zondvloed overleefde en uiteindelijk door de goden onsterfelijk werd gemaakt. Gilgamesh zou ook het eeuwige leven kunnen verkrijgen op voorwaarde dat hij 6 nachten en 7 dagen wakker blijft. Jammer genoeg slaagt hij daar niet in. De al even onsterfelijke echtgenote van Utanapishtim wijst hem nog op een bijzondere plant die hem een nieuwe jeugd zou geven, maar ook dat plan mislukt. Het kruid wordt hem ontstolen door een slang. Gilgamesh keert onverrichter zake terug. Thuis komt hij tot inkeer en maakt een van zijn grote realisaties af: de bouw van de stadsmuur van Uruk.

Votiefreliëf

Op dit soort terracottaplaatjes werden beschermgoden, adoranten, muzikanten of legendarische helden afgebeeld. Ze werden als ex-voto’s in de tempels gebruikt of werden gedurende de reis in de pakzadels van lastdieren meegevoerd. Doel: de eeuwige bescherming van de goden.