Conservatie, IR, UV, 3D-beeldvorming : de Egyptische verwensingbeeldjes

EES en de multispectrale Portable Light Dome

Het Egyptian Execration Statuettes (EES) project van de KMKG richt zich op het creëren van multispectrale 2D+ en 3D beelden van fragiele Egyptische objecten uit de KMKG collectie, onder meer om toekomstige rechtstreekse aanraking te minimaliseren en de gedetailleerde studie ervan te faciliteren. Als casestudy werden 104 execratiefigurines (of verwensingsbeeldjes) gekozen; ruw gemodelleerde figurines uit ongebakken klei, daterend uit het Egyptische Middenrijk (ca. 1850 v. Chr. (Posener 1940)). De figurines stellen vastgebonden gevangenen voor en zijn bedekt met hiëratische teksten, geschreven met twee types inkt (rood en zwart). De teksten bevatten lijsten van vreemde heersers, stammen en landen, maar tevens opsommingen van individuele Egyptenaren. Allen werden beschouwd als vijanden van het Egyptische rijk. Aangezien de focus bij de buitenlandse vijanden ligt op de directe buurlanden van Egypte - namelijk Libië, Nubië en de Levant - , vormen deze objecten een cruciale primaire bron voor onze kennis over de politieke antieke geografie van het Nabije Oosten. Ze worden internationaal erkend als Prime Cultural Heritage Artefacts.
De studie van dergelijke artefacten wordt doorgaans bemoeilijkt door hun problematische conserveringstoestand, waardoor elke handeling kan resulteren in een aanzienlijk verlies van materiaal. De leesbaarheid van de teksten kan als een tweede obstakel gezien worden, vermits deze bemoeilijkt wordt door de vaak partiële bewaring van de inkt.

Dit project is nauw betrokken bij de ontwikkeling van een multispectraal, multi-licht en eenvoudig transporteerbaar beeldvormingssysteem, de Multispectrale Portable Light Dome (MS PLD), in samenwerking met het Digitaal Labo en het departement Elektrotechniek ESAT-VISICS van de KU Leuven. De eerder ontwikkelde Portable Light Dome systemen, o.a. de Microdome en de Minidome met visueel licht (Willems et al. 2005), hebben reeds bewezen dat ze bijzonder geschikt zijn voor de registratie en visualisatie van kleioppervlakken (Hameeuw & Willems 2011). Mede daardoor werd voor een gelijkaardige aanpak gekozen binnen dit project.

Het ultieme doel is erop gericht om met infrarood en ultraviolet fotografie de leesbaarheid van de hiëratische teksten te verbeteren en om tevens de geometrische karakteristieken van het fysieke object te kunnen bestuderen aan de hand van gedetailleerde 3D-modellen. De textuur- en kleurwaarden op deze modellen bestaan uit interactieve data voortkomend uit een registratieproces met zichtbaar licht, infrarood en ultraviolet, berekend met fotometrische stereo algoritmes. Dit leidt tot een kost-efficiënte methodologie, toepasbaar op een breed gamma van erfgoedobjecten met inscripties of aangebrachte pigmenten: ostraca, tabletten, papyri, beschilderde schalen, etc.

Voorlopige resultaten

De eerste testen met de MS PLD op een selectie van figurines leverde reeds veelbelovende resultaten op. De leesbaarheid van de rode inscripties, die aangetroffen worden op de meerderheid van de figurines, werd aanzienlijk verbeterd. De gemaakte opnames lieten zelfs toe om stukken van de tekst te reconstrueren waarvan aangenomen werd dat die voorgoed verloren waren. De geometrische karakteristieken van de figurines kunnen interactief gevisualiseerd worden in de PLD viewer, waardoor het bestuderen van productietechnieken en andere kunst-technische studies nu mogelijk zijn.

Hoewel het hoofddoel van het project de ontwikkeling van nieuwe multispectrale beeldvormingstechnieken is, bevat het eveneens een tweede onderzoeksas, namelijk een grondige analyse van de bewaringstoestand van de objecten, essentieel voor de verdere ontwikkeling van de nieuwe technieken. Verder werd de chemische samenstelling van de klei en de pigmenten onderzocht met X-stralen fluorescentie (XRF), waarbij de aanwezigheid van rode oker en zwart carbon bevestigd werden.

Eens de finale ontwikkeling van de dome afgerond is, wordt de volledige collectie execratiefigurines van de KMKG gedocumenteerd. Voorts zal de MS PLD getest worden op een uiteenlopend scala van gedecoreerde en/of beschreven objecten, o.a. ostraca, tablets, papyri, etc. Bijkomende non-destructieve analyses op de artefacten zijn eveneens gepland. Het EES project stimuleert op deze manier een vernieuwend en zeer gedetailleerd onderzoek van deze waardevolle collectie door Egyptologen, archeologen en curatoren.

Dankbetuigingen

Dit project wordt gefinancierd door het Belgian Science Policy Office (Belspo): Brain-be Pioneer BR/121/PI/EES, en ondersteund door het IAP VII/14: Greater Mesopotamia. De ontwikkeling van de multispectrale dome wordt gerealiseerd in samenwerking met het RICH project (Illuminare, KU Leuven), het Digitaal Labo van de Letteren Faculteit (KU Leuven) en het departement Elektrotechniek ESAT-VISICS (KU Leuven).

 

Het EES team:

  • Luc Delvaux (KMKG), coördinator
  • Hendrik Hameeuw (KMKG/KU Leuven), co-coördinator
  • Athena Van der Perre (KMKG), onderzoekster
  • Vanessa Boschloos (KMKG / UGent), onderzoekster

Mensen betrokken bij het EES onderzoek:

  • Dennis Braekmans (TU Delft / Leiden University)
  • Monique Deruette (KMKG)
  • Martine Gruselle (EGKE)
  • Eric Gubel (KMKG)
  • Stan Hendrickx (MAD faculty, Hasselt)
  • Luc Limme (KMKG/EGKE)
  • Sylvia Lycke (UGent)
  • Elena Marinova (CAS, KU Leuven)
  • France Ossieur (KMKG)
  • Marc Proesmans (ESAT-VISICS, KU Leuven)
  • Steven Saverwyns (KIK-IRPA)
  • Peter Vandenabeele (UGent)
  • Bruno Vandermeulen (Digitaal Labo, KU Leuven)
  • Marina Van Bos (KIK-IRPA)
  • Véronique Van Der Stede (KMKG)
  • Luc Van Gool (ESAT-VISICS, KU Leuven)
  • Lieve Watteeuw (Illuminare, KU Leuven)

Wetenschappelijke output

Meer lezen ?

  • G. Posener, Princes et pays d'Asie et de Nubie. Textes hiératiques sur des figurines d'envoûtement du Moyen Empire (Brussels: Fondation Égyptologique Reine Élizabeth, 1940).
  • G. Willems, F. Verbiest, W. Moreau, H. Hameeuw,K. Van Lerberghe & L. Van Gool, Easy and Cost-Effective Cuneiform Digitizing, in: M. Mudge, N. Ryan & R. Scopigno (eds.),in The 6th International Symposium on Virtual Reality, Archaeology and Cultural Heritage (VAST 2005), ed. By M. Mudge, N. Ryan, R. Scopigno (Eurographics Assoc, Aire-la-Ville, 2005), p. 73-80.
  • H. Hameeuw & G. Willems, 2011, New Visualization Techniques for Cuneiform Texts and Sealings, Akkadica 132/2, p. 163-178.
See video
See video